7 lỗi hay gặp khi chấm điểm đánh giá hiệu suất cuối năm
Tác giả Son (Larry) NguyenĐăng 17/11/2026Khoảng 6 phút đọc
Cuối năm, mỗi quản lý phải chấm điểm cho cả nhóm trong vài tuần, đúng lúc đang chạy chỉ tiêu cuối năm. Lúc vội, người chấm dễ mắc những lỗi lặp lại mà chính họ không nhận ra: điểm không phản ánh đúng công việc, thưởng chia lệch, nhân viên mất lòng tin vào cả hệ thống. Bài này nêu 7 lỗi hay gặp nhất và cách tự kiểm tra trước khi nộp phiếu.
Ví dụ: cùng một nhân viên, hai cách chấm
Chị Diệp là nhân viên kinh doanh. Năm nay chị đạt 130% chỉ tiêu doanh số, nhưng nộp báo cáo khách hàng trễ hạn 6 lần và 2 lần làm sai quy trình duyệt giá. Phiếu đánh giá của công ty có 4 tiêu chí, chấm theo thang 5 mức.
Trưởng phòng ấn tượng với doanh số nên chấm 5 cho cả 4 tiêu chí, tổng điểm 5,0. Khi chấm lại theo bằng chứng của từng tiêu chí:
Điểm của chị Diệp khi chấm theo bằng chứng (thang 5)
- Doanh số, tỷ trọng 50%: 5 × 0,5
- 2,5
- Chăm sóc khách hàng, tỷ trọng 20%: 4 × 0,2
- 0,8
- Tuân thủ quy trình, tỷ trọng 15%: 2 × 0,15
- 0,3
- Phối hợp với các phòng, tỷ trọng 15%: 4 × 0,15
- 0,6
- Tổng điểm
- 4,2
Hai cách chấm chênh nhau 0,8 điểm. Nếu công ty xếp loại Xuất sắc từ 4,5 điểm, chị Diệp từ Xuất sắc xuống Tốt. Sai lệch này nằm ở người chấm, không nằm ở phiếu.
Tự tính: nếu tiêu chí Tuân thủ quy trình được 3 điểm thì sao?
Tổng điểm: 2,5 + 0,8 + 3 × 0,15 + 0,6 = 4,35 điểm, vẫn dưới mốc 4,5 nên vẫn là loại Tốt. Muốn đạt Xuất sắc, chị Diệp cần cải thiện cả việc tuân thủ quy trình chứ không chỉ doanh số. Đây là thông tin nhân viên cần biết, và nó mất đi khi mọi tiêu chí đều được chấm 5.
Lỗi 1: Để một điểm nổi bật kéo theo mọi tiêu chí
Đây chính là lỗi trong ví dụ trên, thường gọi là hiệu ứng hào quang. Người chấm thấy một điểm rất mạnh, như doanh số cao hay xử lý tốt một sự cố lớn, rồi chấm cao luôn các tiêu chí không liên quan. Chiều ngược lại cũng hay gặp: một lỗi lớn làm mọi tiêu chí bị chấm thấp.
Cách tự kiểm tra: chấm xong, ghi cho mỗi tiêu chí 1 bằng chứng riêng. Tiêu chí nào không ghi được bằng chứng của chính nó thì chấm lại.
Lỗi 2: Chỉ nhớ 2 đến 3 tháng gần đây
Đánh giá cả năm nhưng người chấm thường chỉ nhớ rõ những gì vừa xảy ra. Nhân viên làm tốt từ tháng 1 đến tháng 9 nhưng có sự cố tháng 11 dễ bị chấm thấp, và ngược lại.
Cách hạn chế: ghi chép ngắn trong năm, mỗi tháng vài dòng cho mỗi người. Nếu chưa có, mở lại email, báo cáo tháng và kết quả đánh giá giữa năm trước khi chấm.
Lỗi 3: Chấm mức giữa cho tất cả
Ngại giải thích khi chấm thấp, cũng ngại bị hỏi vì sao chấm cao, nhiều quản lý cho gần như cả nhóm 3 trên 5. Người làm tốt và người làm chưa tốt nhận cùng một mức thưởng, người làm tốt dần mất động lực.
Lỗi 4: Chấm dễ hoặc chấm khắt khe cả nhóm
Có quản lý chấm cao cả nhóm để giữ người, có quản lý chấm thấp vì cho rằng không ai đạt chuẩn. Khi so giữa các phòng, nhân viên của người chấm dễ được lợi.
Lỗi 3 và lỗi 4 kiểm tra nhanh được bằng 2 con số của cả nhóm: điểm trung bình, và khoảng cách giữa điểm cao nhất với điểm thấp nhất.
Điểm của 2 phòng, thang 5
Phòng A, 8 người: 3,0; 3,1; 3,0; 2,9; 3,0; 3,2; 3,0; 3,0. Trung bình 3,03, cao nhất cách thấp nhất 0,3 điểm. Gần như ai cũng ở mức giữa, đây là dấu hiệu của lỗi 3.
Phòng B, 6 người: 4,6; 4,8; 4,5; 4,9; 4,7; 4,6. Trung bình 4,68, cả 6 người từ 4,5 trở lên. Đây là dấu hiệu của lỗi 4, trừ khi phòng có kết quả vượt trội và có số liệu chứng minh.
Hai con số này chưa kết luận được ai chấm sai, nhưng cho biết phòng nào cần xem lại trước buổi calibration, tức buổi các quản lý cùng so và chỉnh kết quả để mọi phòng chấm theo cùng một mức.
Phòng B có điểm trung bình 4,68, cả 6 người từ 4,5 trở lên. Phòng nhân sự nên làm gì trước tiên?
Lỗi 5: Ưu ái người giống mình
Người chấm có xu hướng chấm cao người có cách làm việc, tính cách hoặc sở thích giống mình, hoặc người hay trao đổi với mình. Lỗi này khó tự thấy, vì người chấm thường thật lòng nghĩ người đó làm tốt hơn.
Cách tự kiểm tra: với 2 người điểm cao nhất nhóm, đọc lại bằng chứng như đọc phiếu của một người mình không quen. Bằng chứng có đủ cho mức điểm đó không?
Lỗi 6: So nhân viên với nhau thay vì so với tiêu chuẩn
Chấm ngay sau một người rất giỏi, người tiếp theo dễ bị chấm thấp hơn thực tế. Chấm sau một người yếu thì ngược lại. Thang điểm có mô tả từng mức để so mỗi người với mô tả đó, không so với người vừa chấm trước.
Cách hạn chế: chấm theo từng tiêu chí cho cả nhóm, tức chấm tiêu chí 1 cho tất cả mọi người rồi mới sang tiêu chí 2, thay vì chấm xong cả phiếu của từng người.
Lỗi 7: Chọn xếp loại trước, rồi chỉnh điểm cho khớp
Quản lý quyết định trước ai Xuất sắc, ai Cần cải thiện, rồi sửa điểm từng tiêu chí để tổng điểm ra đúng mức đó. Lỗi này hay gặp khi công ty giới hạn tỷ lệ mỗi loại. Phiếu trông đúng quy định nhưng điểm từng tiêu chí không còn ý nghĩa, nhân viên không biết mình thật sự cần cải thiện ở đâu.
Tỷ lệ mỗi loại nên được xử lý ở buổi calibration, có bằng chứng và có nhiều quản lý cùng xem, không xử lý bằng cách sửa điểm trên từng phiếu.
Ghép mỗi tình huống với lỗi chấm điểm tương ứng.
Bấm một thẻ bên trái, rồi bấm thẻ tương ứng bên phải.
Năm câu tự hỏi trước khi nộp phiếu
- Mỗi tiêu chí có ít nhất 1 bằng chứng riêng, không lấy chung bằng chứng của tiêu chí khác chưa?
- Bằng chứng có trải đều cả năm, hay chỉ nằm ở vài tháng cuối?
- Điểm trung bình và khoảng cách cao nhất, thấp nhất của nhóm có bất thường không?
- Người điểm cao nhất có bằng chứng đủ thuyết phục nếu người khác đọc phiếu không?
- Mình đã chấm theo mô tả của thang điểm, hay đã quyết định xếp loại trước?
Tóm lại
Phần lớn sai lệch trong đánh giá hiệu suất đến từ người chấm, không đến từ phiếu. Ba việc giảm được nhiều lỗi nhất: chấm có bằng chứng cho từng tiêu chí, ghi chép trong suốt năm, và có buổi calibration để các phòng chấm theo cùng một mức.
Nếu bạn cần xây cả hệ thống, từ chọn tiêu chí, làm thang điểm có mô tả từng mức đến tổ chức đào tạo người chấm và calibration, khóa học Đánh giá hiệu suất nhân viên hướng dẫn từng bước kèm bài luyện tập theo tình huống thực tế.
Bài viết cập nhật ngày 17/11/2026.
Khóa học liên quan
Khóa học Đánh giá hiệu suất nhân viên
Thiết kế và tổ chức một đợt đánh giá hiệu suất bài bản: chọn tiêu chí, thang đo, cách tính điểm và xếp loại, đến calibration, trình duyệt và thông báo kết quả cho nhân viên.
Khác gì một khóa học online thông thường
Mỗi bài, một việc cụ thể
Bài chia đoạn ngắn, xoay quanh một việc bạn làm được ngay sau khi học.
Tự làm, không chỉ nghe giảng
Câu hỏi trắc nghiệm tương tác xen giữa bài, quiz cuối bài đạt 80% mới tính là xong.
Ôn đúng lúc sắp quên
Ý bạn hay sai được nhắc lại sau 1, 3, 7 ngày, mỗi lần khoảng 3 phút.
Tương tác trực tiếp với giảng viên
Vướng chỗ nào, bạn đặt câu hỏi ngay dưới bài hoặc nhắn qua Zalo, giảng viên giải đáp trong 48 giờ.